Oorzaken en uitlokkers Artikel

Uitlokkers en risico's

Aanvallen komen meestal onverwachts. Maar soms is er steeds dezelfde aanleiding. We noemen dit een uitlokker of trigger.

Meer informatie over uitlokkers en risico's

Verschil tussen oorzaak en uitlokker

De oorzaak van epilepsie is de reden waarom iemand aanleg heeft om aanvallen te krijgen. Dat kan bijvoorbeeld een hersenbeschadiging zijn, een erfelijke aanleg of een afwijking in de hersenen. Uitlokkers zijn dingen die een aanval kunnen ‘triggeren’. Niet iedereen met epilepsie is gevoelig voor uitlokkers.

 
Voorbeelden uitlokkers

Uitlokkers zijn dus niet de oorzaak van epilepsie, maar vergroten de kans op een aanval als je er gevoelig voor bent. Voorbeelden:

  • niet innemen van de medicijnen tegen aanvallen (anti-aanvalsmedicijnen of de oude naam anti-epileptica);
  • lichtflitsen;
  • slaaptekort;
  • koorts;
  • spanningen, emoties of stress;
  • menstruatie (hormonale veranderingen);
  • overmatig alcoholgebruik;
  • drugsgebruik.
 
Gelegenheidsaanval, de eenmalige aanval

Soms krijg je maar één keer in je leven een aanval. Bijvoorbeeld door te veel drank of te weinig slaap. Of door een combinatie van stress, slaaptekort en alcohol. Dat heet een gelegenheidsaanval, omdat de aanval alleen door die gelegenheid ontstaat. Bij één aanval spreekt een neuroloog meestal nog niet van epilepsie.

 
Koorts als uitlokker

Jonge kinderen zijn gevoeliger voor koorts dan volwassenen. Ongeveer 5% van de kinderen tussen de 3 maanden en 6 jaar heeft weleens een koortsstuip. Dit is een epileptische aanval die alleen tijdens of vlak voor de koorts ontstaat. Bij volwassenen is het minder gebruikelijk om aanvallen te krijgen bij koorts.

Lees wat een koortsstuip is en wat je kunt doen.

 
Lichtflitsen

Ongeveer 5%  van de mensen met epilepsie is gevoelig voor lichtflitsen. Dan wordt de aanval uitgelokt door lichtflitsen, zonlicht, streeppatronen of kleurwisselingen. Dit wordt ook wel lichtflitsgevoelige epilepsie genoemd.

Lees meer over lichtflitsgevoelige epilepsie.

 
Noteer aanvallen in een kalender

Wil je weten of jij last hebt van uitlokkers? Hou dan een aanvalskalender bij. Op papier of in een epilepsie-app. Je noteert wanneer je een aanval hebt, in welke situatie en of er uitlokkers waren. Zo kun je uitlokkers proberen te vermijden. Of je ontdekt dat er geen concrete aanleiding is. Dat is ook goed om te weten, want anders leg je jezelf misschien onnodig beperkingen op.

Lees meer over aanvallen noteren.

Veelgestelde vragen

De oorzaak van epilepsie is de reden waarom iemand aanleg heeft om aanvallen te krijgen. Dat kan bijvoorbeeld een hersenbeschadiging zijn, een erfelijke aanleg of een afwijking in de hersenen. Vaak blijft de oorzaak onbekend. 

Uitlokkers zijn dingen die een aanval kunnen ‘triggeren’, maar ze zijn niet de oorzaak van de epilepsie zelf. Niet iedereen met epilepsie is gevoelig voor uitlokkers. Voorbeelden van mogelijke uitlokkers zijn slaaptekort, stress, koorts, alcohol, hormonen of fel flitsend licht. Zonder die aanleg voor epilepsie veroorzaken deze uitlokkers meestal geen aanval. 

Lees meer

Een uitlokker is iets anders dan de oorzaak voor epilepsie. Niet iedereen met epilepsie heeft uitlokkers. En wat bij de één een aanval uitlokt, hoeft dat bij een ander niet te doen. Uitlokkers verschillen per persoon. 

Veelvoorkomende uitlokkers zijn: 

  • Medicijnen vergeten in te nemen 
  • Te weinig slaap of verstoorde nachtrust 
  • Stress of spanning 
  • Ziekte of koorts 
  • Veranderende hormonen 
  • Alcohol of drugs 
  • Fel flitsend licht (bij sommige mensen) 

Lees meer

 Soms wel. Voor iedereen met epilepsie is het belangrijk om op tijd de medicijnen in te nemen. Als je er gevoelig voor bent, kun je het risico op een aanval soms verkleinen door: 

  • Voldoende te slapen 
  • Stress zoveel mogelijk te beperken 
  • Alcohol te vermijden of te beperken 
  • Een vast dag- en nachtritme te houden 

Toch kun je aanvallen niet altijd voorkomen. Ook als je alles goed doet, kan er soms toch een aanval optreden. Bespreek met je neuroloog of epilepsieverpleegkundige wat voor jou belangrijk is. 

Lees meer

Nee. Stress is geen oorzaak van epilepsie. Epilepsie ontstaat door een verstoring in de hersenen of een aanleg daarvoor. 

Stress kan wél een aanval uitlokken bij iemand die al epilepsie heeft en er gevoelig voor is. Dat komt doordat spanning invloed heeft op je lichaam en hersenen. Ook slaaptekort door stress kan een rol spelen. 

Het is dus belangrijk om stress zoveel mogelijk te beperken. Toch kun je aanvallen niet altijd voorkomen. Krijg je vaker aanvallen in stressvolle periodes? Bespreek dit dan met je neuroloog of epilepsieverpleegkundige. 

Lees meer

Het is niet bewezen dat warm weer of hitte een aanval kan uitlokken bij mensen met epilepsie. Toch merken sommige mensen dat zij tijdens warme dagen meer aanvallen hebben of zich minder goed voelen. Onderzoekers weten nog niet precies waarom dit gebeurt. Waarschijnlijk speelt niet alleen de warmte zelf een rol, maar ook de gevolgen van warm weer voor het lichaam. Bij warm weer kun je bijvoorbeeld:

  • minder goed slapen door warme nachten;
  • meer vocht verliezen door zweten;
  • uitdrogen als je te weinig drinkt;
  • sneller vermoeid raken;
  • meer stress ervaren.

Deze factoren kunnen bij sommige mensen een aanval uitlokken. Ook zijn er vormen van epilepsie waarbij temperatuurveranderingen een grotere rol kunnen spelen. Zo kunnen mensen met het Dravetsyndroom gevoelig zijn voor warmte, koorts of snelle veranderingen in lichaamstemperatuur.

 

Denk je dat warmte voor jou een uitlokker is?

Dan kan het helpen om een aanvalsdagboek bij te houden. Noteer bijvoorbeeld:

  • Wanneer had je de aanval?
  • Hoe warm was het?
  • Had je genoeg gedronken?
  • Hoe had je geslapen?

Met dit dagboekje kun je samen met je neuroloog of epilepsieverpleegkundige kijken of je aanvallen misschien door de warmte komen.

 

Wat kun je doen bij warm weer?

Je kunt warmte niet altijd vermijden, maar je kunt wel proberen om te voorkomen dat je oververhit en uitgedroogd raakt.

Tips:

  • Drink voldoende water verdeeld over de dag.
  • Zoek regelmatig de schaduw of een koele ruimte op. Houd je huis koel.
  • Draag lichte en luchtige kleding.
  • Span je niet zwaar in tijdens de warmste uren van de dag.
  • Zorg voor voldoende rust en slaap.
  • Blijf je medicijnen gebruiken zoals voorgeschreven.

Wil je meer tips? Kijk dan hier in het Nationaal Hitteplan van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM)

Moet ik extra voorzichtig zijn tijdens een hittegolf?

Dat kan verstandig zijn als je weet dat warmte, vermoeidheid of uitdroging bij jou een rol spelen bij aanvallen. Let tijdens warme dagen extra goed op signalen van oververhitting, zoals  duizeligheid, hoofdpijn, je misselijk voelen of heel erg moe zijn.

Heb je vragen over jouw situatie of merk je dat je meer aanvallen krijgt tijdens warm weer? Bespreek dit dan met je neuroloog of verpleegkundig specialist.