Focaal met verminderde gewaarwording

Focale aanvallen met verminderde gewaarwording werden vroeger complex partiële aanvallen genoemd. Bij deze aanvallen is iemands bewustzijn verlaagd en de persoon kan verward zijn. Iemand kan een ander soms wel horen, maar begrijpt niet volledig wat er tegen hem gezegd wordt of is niet in staat om te antwoorden. Hij reageert niet zoals hij dat gewoonlijk doet. De verschijnselen zijn heel verschillend.

Soms heeft iemand alleen een (sterk) verlaagd bewustzijn en staart voor zich uit en reageert niet op aanspreken. Dit wordt vaak verward met een absence. Vaak zijn er automatismen; deze zijn subtiel (friemelen, smakken), of onrustig (uitkleden, weg willen lopen), of heftig (trappelen, dreigend of agressief gedrag). Na de aanval kan iemand soms een tijdje verward zijn, 'post-ictale' verwardheid genoemd. Post-ictaal betekent 'na de aanval'. Het kan lastig zijn om aan te geven wanneer de aanval afgelopen is. De persoon kan vermoeid zijn en uit willen rusten. Het kan zijn dat de persoon zich de aanval niet herinnert.

Onder aan deze pagina staat een informatief filmpje over focale aanvallen met verminderde gewaarwording (onder de oude naam: complex partiële aanvallen). Twee voorbeelden van dit type aanval staan op Aanvallen in beeld.

'Aura'
Focale aanvallen met verstoorde gewaarwording worden vaak voorafgegaan door een aura. Dit is in feite een focaal aanvalletje met intacte gewaarwording. Dit focale begin duurt maar enkele seconden en bestaat vaak uit een opstijgend gevoel vanuit de maagstreek, een vreemd onbestemd gevoel dat langs de slokdarm omhoog trekt. Ook een déjà vu-gevoel (het gevoel dat iets al eerder gebeurd is) of een gevoel van onwerkelijkheid komt vaak voor. Soms heeft iemand een vieze smaak in de mond of ruikt iets vreemds. Ook andere verschijnselen kunnen optreden, zoals beschreven bij focale aanvallen met intacte gewaarwording. Soms blijft het bij deze verschijnselen, soms zet de aanval door en daalt het bewustzijn verder.

Temporaal en frontaal
Net als bij een focale aanval met intacte gewaarwording kunnen er, afhankelijk van de plaats van ontlading, bij focale aanvallen met verminderde gewaarwording verschillende verschijnselen optreden. Zo geven aanvallen vanuit de temporaalkwab (slaapkwab) of frontaalkwab (voorhoofdskwab) bepaalde typische verschijnselen.

Aanvallen vanuit de temporaalkwab

Het bewustzijn raakt geleidelijk verstoord, eventueel na een focale aanval met intacte gewaarwording (aura), waardoor mensen niet weten wat er gebeurt. Ze reageren nergens op, zelfs niet op pijnprikkels. Wanneer ze bijvoorbeeld tijdens de aanval in aanraking komen met hete voorwerpen, voelen ze dat niet en kunnen ze zich daardoor ernstig branden. Wanneer ze worden aangesproken, volgt meestal geen reactie en zeker geen juist antwoord. Mensen in de omgeving worden niet herkend. De blik is starend, het is alsof ze door je heen kijken. Verder zien ze bleek of lopen rood aan en ze hebben verwijde pupillen. Vaak is er ook wat speekselvloed.

Automatismen
Sommige mensen vertonen vreemd gedrag tijdens deze aanval. Ze verrichten doelloze handelingen zoals friemelen, plukken, schuifelen, rondlopen en het openen van kasten en deuren. Deze handelingen worden automatismen genoemd. Ook kunnen ze vreemde bewegingen maken met het gezicht: grimassen, tuit- en fluitbewegingen met de mond, likken en smakken. Sommige mensen hebben obsessies. Zij kunnen bepaalde gedragingen niet stoppen en blijven bijvoorbeeld een woord steeds herhalen. Het komt zelfs voor dat deze aanvallen voor een psychiatrische aandoening worden aangezien.

Voorkom gevaarlijke situaties met zachte hand
Tijdens zo'n aanval vanuit de temporaalkwab kunnen mensen in een toestand van verlaagd bewustzijn zichzelf in gevaar brengen, bijvoorbeeld door de straat op te lopen. Plotseling vastpakken of hen met geweld tegenhouden kan verkeerd worden opgevat. Mensen kunnen zich heftig verweren en soms zelfs agressief reageren. Dit heeft met het verlaagde bewustzijn te maken. Het beste is gevaarlijke situaties met zachte hand te voorkomen. Spontaan agressief gedrag tijdens epileptische aanvallen komt bijna nooit voor.

Na deze aanval
Na een paar minuten keert het bewustzijn terug. Vaak volgt eerst nog een korte periode van desoriëntatie. De meeste mensen hebben dan last van hoofdpijn of vermoeidheid. Soms zijn er geen klachten. Wanneer er geen aura is geweest en ook geen hoofdpijn of andere klachten, weten mensen dikwijls niet dat ze een aanval hebben gehad.

Aanvallen vanuit de frontaalkwab
Belangrijke kenmerken van focale aanvallen met verminderde gewaarwording vanuit de frontaalkwab zijn:

  • plotseling opkomen en eindigen van de aanval;
  • korte duur (secondes);
  • bewustzijnsverlies;
  • voor zich uit staren;
  • het uitstoten van willekeurige klanken (vocalisatie);
  • tonische (verkrampte) houding van beide armen met repeterende bewegingen van de armen;
  • lachen of schreeuwen;
  • fietsende bewegingen met de beide benen;
  • wegdraaien van hoofd en ogen.

Aanvallen tijdens de slaap
Een voorbeeld van frontale aanvallen zijn aanvallen die vooral voorkomen tijdens de slaap en kort duren. Deze aanvallen komen niet vaak voor. Ze treden vaak meerdere malen per nacht op en verlopen vaak identiek. De verschijnselen zijn bizar, met schreeuwen, schelden, in de handen klappen, fietsbewegingen en trappelen met de voeten. Mensen met zo'n aanval rollen vaak uit bed, krabbelen meteen weer overeind, kruipen onder de dekens en slapen weer verder. De aanval kan met een nachtmerrie en vooral met een hysterische aanval verward worden.

Focaal naar bilateraal tonisch-clonische aanval
Alle focale aanvallen met verminderde gewaarwording kunnen overgaan in tonisch-clonische (grote) aanvallen. Dan spreekt men van een focaal naar bilateraal tonisch-clonische aanval.

Filmpje
Onderstaand filmpje is afkomstig van de dvd Epilepsie in beeld. Twee voorbeelden van focale aanvallen met verminderde gewaarwording staan onder de oude naam 'complex partiële aanvallen' op Aanvallen in beeld.