Status epilepticus

Normaal gesproken houden epileptische aanvallen vanzelf op na seconden tot enkele minuten. Als dit niet het geval is, spreken we van aanvalsontregeling. Wanneer een aanval langer dan 10 minuten duurt, is er sprake van een status epilepticus. Een status epilepticus kan bij alle vormen van epilepsie optreden, maar komt bij sommige vormen vaker voor dan bij andere. Om een status te beëindigen, is medisch ingrijpen vaak noodzakelijk.

Er zijn 3 typen aanvalsontregeling:

  • Convulsieve status. Het is belangrijk om een convulsieve status epilepticus te herkennen. Deze verloopt met trekkingen of krampen, waardoor de ademhaling wordt onderbroken. Dit is een levensbedreigende toestand.
  • Non-convulsieve status. Bij een non-convulsieve status blijft de ademhaling doorgaan en zijn er geen trekkingen of krampen. Het risico op blijvende schade is veel kleiner.
  • Aanvalsserie. Een derde type ontregeling is de aanvalsserie. De ene aanval wordt gevolgd door een volgende. Hoewel dit een heel vervelende situatie is, die niet te lang moet duren, is een aanvalsserie minder bedreigend dan een convulsieve status, omdat de ademhaling tussen de aanvallen weer even op gang komt.

Status epilepticus bij verschillende vormen van epilepsie

Omdat een status epilepticus in sommige gevallen levensbedreigend kan zijn, wordt deze meestal beëindigd door medisch ingrijpen. Een status epilepticus kan bij alle vormen van epilepsie optreden; hieronder volgen 4 voorbeelden. Met name de tonisch-clonische status kan gevaarlijk zijn.

Tonisch-clonische status (convulsief)

De meeste tonisch-clonische (grote) aanvallen duren korter dan 5 minuten. Bij jonge kinderen mogelijk langer. Wanneer een aanval langer duurt dan 5 minuten, gaat het mechanisme dat de aanval kan stoppen slecht functioneren en stijgt de kans op het voortduren van de aanval. Men spreekt dan van een dreigende status. Bij een status van grote aanvallen wordt de ademhaling onderbroken door krampen of trekkingen. Omdat dit een zware belasting is voor de hersenen en het hart, kan een tonisch-clonische status levensbedreigend zijn en is direct medische behandeling nodig.

Schakel medische hulp in
Aanbevolen wordt om bij een tonisch-clonische aanval die langer duurt dan 5 minuten, of bij een tonisch-clonische aanval die steeds wordt opgevolgd door een volgende aanval, voorzorgsmaatregelen te treffen en een arts of 112 te bellen. Er hoeft dan nog niets aan de hand te zijn maar omdat het even kan duren voordat de hulpverlening aanwezig is, is het raadzaam tijdig in te grijpen. Zet de aanval door, dan moet de betrokkene meestal snel naar een ziekenhuisafdeling waar intensieve zorg mogelijk is (intensive care).

Een tonisch-clonische status kan levensbedreigend zijn. De overige 3 statusvormen zijn minder direct bedreigend. Zij moeten natuurlijk ook adequaat behandeld en begeleid worden, al dan niet door toediening van extra medicijnen.

Eenvoudig partiële status

Meestal gaat het bij een eenvoudig partiële status om doorgaande trekkingen van één bepaald lichaamsdeel, bijvoorbeeld de wijsvinger of duim. Dit kan uren duren. Het is extreem vermoeiend en vaak ook pijnlijk om urenlange trekkingen in een lichaamsdeel te hebben.

Complex partiële status (fugues) (non-convulsief)

De aanvallen tijdens een complex partiële status gaan gepaard met automatische handelingen die uren tot dagen kunnen duren. Complex partiële aanvallen waarbij iemand gedurende een lange tijd doelloos gaat dwalen, worden fugues genoemd. Soms worden fugues verward met de zwerfdrang die sommige psychiatrische patiënten hebben.

Absence status (non-convulsief)

Een absence status, het zeer snel op elkaar volgen van absences, komt zelden voor. Tijdens een absence status ontstaat er een soort schemertoestand die uren of soms wel dagen kan duren. Het bewustzijn is verlaagd. Mensen reageren wel op hun omgeving, maar zijn versuft. Omdat de mensen wel kunnen reageren is de absence status moeilijk te herkennen. De persoon is niet zichzelf, maar antwoordt wel gewoon op vragen. Wel wat trager en minder accuraat, maar dat valt vaak alleen de familie op.