Onderzoeken naar diagnosemethode

Bekende diagnosetechnieken als EEG en MRI worden steeds nauwkeuriger, maar voor bepaalde diagnoses is er behoefte aan verbeterde of nieuwe technieken. Hieronder vindt u de onderzoeken naar diagnosemethodes waaraan het Epilepsiefonds de afgelopen 5 jaar subsidie verleent of heeft verleend.

Lopend onderzoek

Techniek ontwikkelen om sneller meest effectieve anti-epilepticum te vinden

Jurgen Schelhaas en Judith Verhoeven van het Academisch Centrum voor Epileptologie van Kempenhaeghe en het Maastricht UMC+ gaan, samen met collega's uit het Radboudumc een techniek doorontwikkelen en testen, waarbij ze op basis van bloedonderzoek en het DNA-profiel van een patiënt sneller het meest effectieve anti-epilepticum willen vinden voor een individuele patiënt. Nu kost het vinden van de meest geschikte medicijnen voor mensen met epilepsie soms maanden of zelfs jaren.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Minibreintjes gaan de beste medicijnkeuze voorspellen' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Van 'gissen en missen' naar een patiëntgerichte behandeling voor genetisch bepaalde, refractaire epilepsieën: de inzet van de pluripotente stamceltechniek
Onderzoeker: Dr. H.J. Schelhaas en Dr. J. S. Verhoeven
Instituut: Academisch Centrum voor Epileptologie (ACE), locatie Kempenhaeghe
Startdatum: 1 februari 2018
Toegekend bedrag: € 186.373,-, gedurende 3 jaar

Ontwikkelen nieuwe techniek om epilepsiezone te bepalen (belangrijk bij operatie)

Voor een epilepsieoperatie vindt uitgebreid onderzoek plaats om de epilepsiezone goed te bepalen. Gerhard Visser, Guido Widman en Robert Helling van Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN) gaan onderzoeken of zij met de gelijktijdige inzet van EEG en TMS (Transcraniële Magnetische Stimulatie) de epilepsiebron nauwkeuriger kunnen lokaliseren, met name bij mensen waar de bron oppervlakkig is gelegen. Zo willen zij EEG-registratie met diepteelektrodes (in de hersenen) voorkomen of in elk geval gerichter inzetten.

Titel: Niet-invasieve meting van de epileptogeniciteit van een oppervlakkige hersenafwijking
Onderzoeker: Dr. G.H. Visser, neuroloog
Instituut: Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN)
Startdatum: 1 februari 2018
Toegekend bedrag: € 203.641,- gedurende 2 jaar

Kunnen isomiRs gebruikt worden als biomarker?*

Eén van de grote uitdagingen in epilepsieonderzoek is het herkennen en vaststellen van betrouwbare biomarkers. Biomarkers zijn factoren die routinematig gemeten kunnen worden in makkelijk te verkrijgen monsters, zoals bloed. Ze zouden een indicatie kunnen geven over hoe de epilepsie of aanvallen zich zullen ontwikkelen.

Dit onderzoek is gericht op isomiRs. Dit is onlangs ontdekt genetisch materiaal, dat door ziekte veranderd is. De hypothese van dit onderzoek is dat circulerende isomiRs in het bloed een weerspiegeling zijn van zogenoemde pathologische veranderingen in de hersenen en dat ze kunnen worden gebruikt als biomarkers voor epilepsie. Pathologische veranderingen ontstaan in cellen of weefsels door bijvoorbeeld een ziekte.

Om deze hypothese te testen, wordt een vernieuwende en experimentele aanpak gebruikt. Hierbij wordt onder andere een experimenteel model van epilepsie gebruikt, evenals bloed en hersenmateriaal dat afkomstig is na operatie van patiënten met niet-behandelbare epilepsie. De bevindingen van deze experimentele studies worden gebruikt voor de bevestiging van de hypothese bij patiënten.

De hier geschetste aanpak heeft onlangs biomarkers in het onderzoek naar kanker opgeleverd, maar dit type onderzoek is nog nooit geprobeerd bij epilepsie.

Titel: EPI-BIO-MIR. Circulating isomiRs: a novel approach to biomarkers for epilepsy
Onderzoeker: Prof. dr. Eleonora Aronica, Academisch Medisch Centrum/Universiteit van Amsterdam, afdeling Neuropathologie
Samenwerkende instituten: GenomeScan, research en development
Waarde onderzoek: € 199.000,-
Startdatum: 1 januari 2018
Duur: 3 jaar
PPS-toeslag*: Bijdrage Epilepsiefonds € 70.000,-
Eigen bijdrage Epilepsiefonds: € 17.000,-
* Het samenwerkingsproject is gefinancierd met PPS-toeslag dat door Topsector Life Sciences & Health beschikbaar is gesteld aan het Epilepsiefonds ter stimulatie van publiek-private samenwerking.

Computermodel om de uitkomst van epilepsiechirurgie te verbeteren*

Bij epilepsie spelen abnormale netwerken waarbij veranderingen optreden in de communicatie tussen hersengebieden een belangrijke rol. Door het Epilepsiefonds ondersteund onderzoek suggereert dat aanvalsvrijheid kan ontstaan door het weghalen van gebieden die een centrale rol spelen en die andere gebieden teveel aansturen (pathologische hubs/zenders). Het doel van deze onderzoekstudie is om het succes van epilepsiechirurgie te vergroten door het beter in kaart brengen van de epileptogene zone (de plaats waaruit de epilepsie ontstaat) met een computermodel. Per patiënt wordt een virtueel (imaginair) netwerk gemaakt van hersengebieden die structureel met elkaar verbonden zijn. Aanvalsactiviteit zal op deze netwerken nagebootst worden, waarna bepaald wordt welke hersengebieden de rol van 'pathologische hub/zender' hebben. Het computermodel wordt daarna verbeterd totdat de nagebootste netwerkeigenschappen overeenkomen met de echte. Met het optimale model kunnen vervolgens verschillende nagebootste operaties (virtuele operaties) getest worden, om dan de ingreep te kiezen die de grootste kans op aanvalsvrijheid geeft. De voorspelling van het model zal vervolgens vergeleken worden met de daadwerkelijke uitkomst na de operatie.

Als het project succesvol is, kan de methode toegepast worden in andere ziekenhuizen waar epilepsiechirurgie plaatsvindt, in binnen- en buitenland.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Netwerkanalyse geeft inzicht in epilepsiebron. Onderzoek naar MEG-mogelijkheden' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Hoe kunnen we aanvallen stoppen? De bruikbaarheid van geïndividualiseerde modellen van hersennetwerken om de uitkomst van epilepsiechirurgie te verbeteren*
Onderzoeker: Arjan Hillebrand, VU MC
Samenwerkende instituten: VU MC en de TU Delft
Waarde onderzoek: € 475.000,-
Startdatum: 1 november 2017
Duur: 4 jaar
Bijdrage Epilepsiefonds: € 189.000,- / ZonMw € 189.000,-
* Translationeel onderzoek SGF-Fondsen, ZonMw en stichting Health Holland

Nieuwe aanvalsdetectieapparatuur in de epilepsiezorg*

In 2009 heeft het Teleconsortium (SEIN, Kempenhaeghe, UMCU, e.a.) met een ZonMw-subsidie sensoren ontwikkeld om te komen tot een betrouwbare aanvalsdetector. Er zijn twee typen sensoren ontwikkeld. Sensoren verbonden aan de patiënt: een armbandje dat hartslag en beweging meet. En sensoren los van de patiënt: een camera die beeld en geluid opneemt. De onderzoekers hebben deze sensoren in een al afgerond onderzoek getest. Het armbandje is klaar voor toepassing in de praktijk. Het lijkt erop dat een groot deel (~90%) van alle bedreigende aanvallen (tonisch-clonische aanvallen, langere (>30s) tonische aanvallen en hypermotore aanvallen) gedetecteerd kan worden. Voor de beeld- en geluidsopnames zijn de onderzoekers nog niet zover: ze weten wel dat het mogelijk is om aanvallen te detecteren maar nog niet hoe de alarmen afgesteld moeten worden. In dit onderzoek gaan de onderzoekers twee belangrijke vervolgstappen zetten:
1. Preklinisch (voor de ziekte merkbaar wordt): het ontwikkelen van analysetechnieken (zogenaamde algoritmes) voor de contactloze sensoren (beeld en geluid) en het voorbereiden van de thuis trial (onderzoek in de thuissituatie).
2. Klinisch (als de ziekte zich geopenbaard heeft): toepassing van het armbandje in de thuissituatie. De onderzoekers gaan bij 100 kinderen thuis de systemen installeren om te weten te komen: (1) welk percentage van de aanvallen gedetecteerd wordt (2) als er een alarm gaat of er dan altijd sprake is van een aanval. Daarnaast willen de onderzoekers weten wat het gebruik van de systemen voor gezinnen betekent. Deze kennis geeft informatie over hoe de nieuwe sensoren het beste ingezet kunnen worden in de klinische praktijk/in het behandeltraject.

Titel: PROMISE: implementatie van nieuwe aanvalsdetectieapparatuur in de epilepsiezorg
Onderzoeker: Dr. Roland Thijs, SEIN
Samenwerkende instituten: SEIN, UMCU, Kempenhaeghe, Universiteit Maastricht en de bedrijven CLB Integrated Solutions en Livassured
Waarde onderzoek: € 997.000
Startdatum: 1 augustus 2017
Duur: 3,5 jaar
Bijdrage Epilepsiefonds € 250.000 / Stichting Health Holland € 250.000
* Translationeel onderzoek SGF-Fondsen, ZonMw en stichting Health Holland

Genetische diagnostiek in de selectie en prognose van epilepsiechirurgie*

Mensen met een epilepsie die veroorzaakt wordt door een plaatselijke en structurele oorzaak in de hersenen kunnen soms genezen door de bron van de aanvallen tijdens een operatie te verwijderen. Van tevoren moet dan precies duidelijk zijn waar deze bron ligt. Daarvoor is aanvullend onderzoek nodig, zoals het implanteren van electroden in de schedel. Dit is een belastende techniek. Bij sommige patiënten leidt dit zogenoemde invasieve onderzoek niet tot het vaststellen van de bron die de aanvallen veroorzaakt, en volgt er geen epilepsiechirurgie. Daarnaast is er een groep bij wie na onderzoek van het verwijderde weefsel blijkt dat dit weefsel geen afwijkingen vertoont. De kans op aanvalsvrijheid is bij hen klein. Men denkt dat bij deze mensen mogelijk een genetische mutatie (verandering) de oorzaak is voor de epilepsie en dus niet een plaatselijke structurele bron.

Het wordt steeds duidelijker dat ook genetische factoren invloed hebben op de indicatie voor en de uitkomst na epilepsiechirurgie. Dit onderzoeksproject wil aantonen of genetisch onderzoek bijdraagt aan de selectie van chirurgiekandidaten en de voorspelling van hun prognose. Als dit inderdaad zo is, zal dit blijvend worden opgenomen in de diagnostiek en behandeling van mensen met een epilepsie, die mogelijk te opereren zijn.

Titel: Genetische diagnostiek in de evaluatie en prognose van epilepsiechirurgie*
Onderzoeker: Dr. Bobby Koeleman, UMC Utrecht
Samenwerkende instituten: UMCU, SEIN, AMC en LUMC
Waarde onderzoek: € 1.062.000,-
Startdatum: 1 juni 2017
Duur: 4 jaar
Bijdrage Epilepsiefonds: € 250.000,- / ZonMw € 250.000,-
* Translationeel onderzoek SGF-Fondsen, ZonMw en stichting Health Holland

Onderzoek naar nieuwe diagnosemethode Dravetsyndroom

Eva Brilstra, afdeling Genetica van het UMC Utrecht, doet onderzoek naar het dravetsyndroom. Brilstra onderzoekt of een vroege genetische diagnose leidt tot een gunstiger beloop, en of er, naast de DNA-verandering in het SCN1A-gen, andere factoren zijn die het ziekteverloop voorspellen. Hiermee kan diagnose en behandeling van kinderen met dit syndroom verbeteren.

Titel: Prognostische factoren voor ernst en beloop van SCN1A-gerelateerde epilepsiesyndromen
Onderzoeker: Dr. E.H. Brilstra
Instituut: UMC Utrecht, afdeling Genetica
Startdatum: 1 januari 2017
Toegekend bedrag: € 25.000,-

Computerprogramma dat hersenfilmpjes (EEG’s) snel en betrouwbaar kan lezen

Hersenfilmpjes (EEG) kunnen aangeven of iemand epileptische aanvallen heeft, maar die filmpjes zijn niet altijd gemakkelijk te lezen. Michel van Putten wil een computerprogramma 'opvoeden' tot 'EEG-superexpert', door het computerprogramma met voortdurende feedback van neurologen steeds meer als een menselijke neuroloog te laten kijken en denken. Hiermee kan bijgedragen worden aan snellere en meer betrouwbare epilepsiediagnostiek.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Slimme computer moet epileptische hersensignalen gaan herkennen' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Do as I do: computer assisted EEG interpretation for the detection of seizures and epileptiform discharges mimicking human strategy
Onderzoeker: Prof. Dr. Ir. M.J.A.M. van Putten
Instituut: Universiteit Twente Klinische Neurofysiologie, MIRA-Biomedical Technology and Technical Medicine
Startdatum: 1 februari 2016
Toegekend bedrag: € 204.169,- gedurende 4 jaar

Computermodel om epileptische gebieden in de hersenen aan te tonen (belangrijk bij operatie)*

Dankzij de steun van ZonMw en het Epilepsiefonds doen Frans Leijten en Geertjan Huiskamp van het UMC Hersencentrum en Stephan van Gils van de afdeling Toegepaste Wiskunde van de Universiteit Twente, onderzoek naar een computermodel waarmee snel, eenvoudig en patiëntvriendelijk epileptische gebieden in de hersenen kunnen worden aangetoond. Het uiteindelijke doel is dat dankzij het model een methode wordt gevonden die langdurige aanvalsregistratie met geïmplanteerde elektrodematjes (bij patiënten in voorbereiding op hersenchirurgie) overbodig maakt.

Lees meer in het artikel 'Computermodel werpt nieuw licht op epilepsie. Klinisch en wiskundig onderzoekers helpen elkaar.'

Titel: From computational models of epilepsy to clinical protocols
Onderzoeker: Dr. F.S.S. Leijten
Instituut: Universiteit Utrecht, Rudolf Magnus Instituut Neurowetenschappen
Startdatum: 1 september 2014
Toegekend bedrag: € 279.967,- door ZonMw en € 139.983,- door Epilepsiefonds, gedurende 2 jaar
* Translationeel onderzoek SGF-Fondsen, ZonMw

Onderzoek naar verbeteringsmogelijkheden van hoog frequente trillingen (HFO’s)

Maeike Zijlmans deed eerder onderzoek naar hoog frequente trillingen (HFO's), nieuwe elektrische markers voor epilepsie. Tot nu toe werden HFO's alleen waargenomen bij onderzoek binnen de schedel. Recent is ontdekt dat HFO's ook buiten de schedel gemeten kunnen worden. Zijlmans zal onderzoeken hoe deze meettechniek kan worden verbeterd. Eerst wordt gekeken hoe dit signaal beter onderscheiden kan worden van de ruis in het signaal. Vervolgens onderzoekt ze hoe de techniek kan worden ingezet tijdens de diagnostiek en behandeling.

Titel: Non-invasively recorded high frequency oscillations as biomarkers in focal epilepsy
Onderzoeker: Dr. G.J.M. Zijlmans
Instituut: UMC Utrecht
Startdatum: 1 september 2015
Toegekend bedrag: € 195.691,- gedurende 3 jaar

Verfijnder onderzoek voor vaststellen afwijkend hersenweefsel (belangrijk bij operatie)

Focale corticale dysplasie is afwijkend hersenweefsel, dat met de huidige MRI-scans niet altijd in beeld is te brengen. Neuroloog Cyrille Ferrier onderzoekt of dat afwijkende weefsel misschien beter is vast te stellen door verfijnder onderzoek voor de operatie, onder andere met een krachtige MRI, waardoor misschien meer mensen in aanmerking komen voor epilepsiechirurgie.

Titel: Towards effective surgery in focal cortical dysplasias: histopatology, EEG and 7T MRI characteristics
Onderzoeker: Dr. C.H. Ferrier
Instituut: UMC Utrecht, Rudolf Magnus Instituut
Startdatum: 1 maart 2013, gedurende 4 jaar
Toegekend bedrag: € 181.032,-

Epilepsiehaard opsporen met nieuwe techniek (belangrijk bij operatie)

Maeike Zijlmans onderzoekt of de bron van epilepsie nauwkeuriger is op te sporen door het meten van hoogfrequente elektrische signalen in de hersenen. Als dat lukt, neemt hopelijk ook de slaagkans van een epilepsieoperatie toe.

Titel: Hoogfrequente oscillaties en de bron van epilepsie
Onderzoeker: Dr. G.J.M. Zijlmans
Instituut: UMC Utrecht, afd. neurologie
Startdatum: 1 augustus 2012
Toegekend bedrag: € 205.000,- gedurende 4 jaar