Onderzoeken naar oorzaak of ontstaan

Er is nog veel onbekend over de ontstaanswijze van epilepsie. Diverse onderzoekers proberen op verschillende manieren te ontdekken wat de oorzaak is van epilepsie of hoe het ontstaat. Hieronder vindt u de onderzoeken waaraan het Epilepsiefonds de afgelopen 5 jaar subsidie verleent of heeft verleend.

Onderzoek dat in 2020 start

Onderzoek naar het ontstaan van een afwijkend hersennetwerk

De afgelopen jaren is uit diverse studies gebleken dat ontstekingsprocessen in de hersenen een belangrijke rol kunnen spelen in de ontwikkeling van epilepsie. De onderzoekers willen weten hoe dit werkt: kan een vroegtijdige activatie van het immuunsysteem tijdens de hersenontwikkeling in combinatie met ontregeling van een specifieke signaleringsroute (mTOR) in de hersenen, bijdragen aan de ontwikkeling van een afwijkend hersennetwerk? Inzicht in dit proces kan mogelijk een gemeenschappelijk mechanisme tussen epilepsie en cognitieve stoornissen verklaren.


Titel: Ontrafelen van de rol van het complement systeem in epilepsie: de link met mTOR deregulatie
Onderzoekers: Dr. A. Mühlebner en Dr. J.G.M. van Scheppingen
Instituut: Amsterdam UMC, locatie AMC, afdeling (Neuro)Pathologie
Startdatum: nog niet bekend, in 2020
Toegekend bedrag: € 205.987,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 20-02

De rol van verouderingsprocessen bij epilepsie

Verouderingsprocessen in de hersenen, waaronder vaatafwijkingen en ontstekingsreacties, kunnen
een rol spelen bij het ontstaan van epilepsie en cognitieve achteruitgang. De onderzoekers gaan de rol van deze afwijkingen bij epilepsie onderzoeken en proberen deze terug te draaien. Dit doen zij door de functie van de bloed-hersenbarrière te herstellen om daarmee epilepsie  te remmen. Het onderzoek zal leiden tot een beter begrip van de mechanismen die betrokken zijn bij epilepsie en kan leiden tot nieuwe manieren om mensen met epilepsie te behandelen.

Titel: De rol van verouderings-gerelateerde cerebrovasculaire veranderingen in epilepsie
Onderzoekers: dr. E.A. van Vliet en dr. J.A. Gorter
Instituut: Swammerdam lnstitute for Life Sciences, Center for Neuroscience, UVA Amsterdam
Startdatum: nog niet bekend, in 2020
Toegekend bedrag: € 205.987,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 20-11

Lopend onderzoek

Ontrafelen rol stukjes erfelijk materiaal bij temporaalkwabepilepsie

Jeroen Pasterkamp van UMC Utrecht kreeg eerder subsidie voor zijn onderzoek naar het ontstaan van temporaalkwabepilepsie, zie in de opsomming van onderzoeken hieronder de beschrijving over 'Welke gliacellen en microRNA's spelen een rol bij temporaalkwabepilepsie?' Met het vervolgonderzoek bekijkt hij de rol van kleine stukjes erfelijk materiaal bij het ontstaan van temporaalkwabepilepsie.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Welkom in de wonderlijke wereld van het RNA' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Het ontrafelen van de rol van circulaire RNAs in Temporaalkwab Epilepsie
Onderzoeker: Prof. dr. R.J. Pasterkamp
Instituut: UMC Utrecht, Dept. Translational Neuroscience, Brain Center Rudolf Magnus (BCRM)
Startdatum: 1 september 2018
Toegekend bedrag: € 205.000,-, gedurende 3 jaar

Intern nummer: 18-05

Het Cannabinoïde systeem en epilepsie

Taco Werkman, Jan Gorter en Pascal Chameau gaan onderzoek doen naar het Cannabinoïde systeem. Het endocannabinoid (eCB-)systeem is een systeem dat een belangrijke rol speelt bij de hersenontwikkeling. Verstoring van dit systeem kan leiden tot epilepsie. Stoffen die ingrijpen op dit systeem zouden therapeutisch gebruikt kunnen worden. Dit onderzoek kan leiden tot de ontwikkeling van een nieuwe klasse van medicijnen voor patiënten die moeilijk te behandelen zijn met de traditionele anti-epileptica.

Meer lezen? Download dan het artikel ' Cannabis en epilepsie, een interessant duo' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: De rol van het cannabinoïde systeem in de ontwikkeling en behandeling van epilepsie
Onderzoekers: Dr. T.R. Werkman / Dr. J.A. Gorter / Dr. P.J.P. Chameau
Instituut: Universiteit van Amsterdam, SILS-center for Neuroscience
Startdatum: 1 november 2017
Toegekend bedrag: € 203.668,- gedurende 3 jaar

Intern nummer: 17-11

Onderzoek naar de oorzaak van 'Sudden Unexpected Death in Epilepsy' (SUDEP)

Het komt gelukkig zelden voor: plotse onverwachte dood, ofwel 'Sudden Unexpected Death in Epilepsy' (SUDEP). Else Tolner doet in samenwerking met Arn van den Maagdenberg op de afdelingen Neurologie en Humane Genetica van het LUMC een onderzoek naar de oorzaak van SUDEP. De onderzoekers veronderstellen dat netwerkveranderingen in de hersenen tijdens een aanval leiden tot overmatige remming van de hersenactiviteit, met als gevolg dat ademhaling en hartslag stoppen. Zij verwachten meer inzicht in de rol van deze mechanismen te krijgen, om daarmee fatale aanvallen te kunnen voorkomen.

Titel: SUDEP-preventie door modulatie van aanvalsgerelateerde remming van vitale functies en corticale contra-stimulatie
Onderzoeker: Dr. Else A. Tolner
Instituut: Leids Universitair Medisch Centrum, Afdeling Humane Genetica
Startdatum: 1 januari 2017
Toegekend bedrag: € 204.523,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 17-10

Lekkende bloedvaten in de hersenen en het ontstaan van epilepsie

Door lekkende bloedvaten in het brein kunnen schadelijke stoffen de hersenen in. Deze lekkage wordt door bepaalde eiwitten veroorzaakt en dit proces kan een belangrijke rol spelen in het ontstaan van epilepsie. Erwin van Vliet wil weten hoe die eiwitten zo'n lekkage veroorzaken. Kun je die eiwitten uitschakelen, het bloedvat 'repareren' en de epilepsie tot stilstand brengen?

Meer lezen? Download dan de artikelen 'Onderzoek naar vaatlekkage in de hersenen' en 'Nieuwe aanknopingspunten voor nieuwe medicijnen' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Matrix metalloproteinases als nieuw doelwit om epilepsie te voorkomen.
Onderzoeker: Dr. E.A. van Vliet
Instituut: Universiteit van Amsterdam, Academisch Medisch Centrum
Startdatum: 5 januari 2016
Toegekend bedrag: € 204.269,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 16-05

Het Tubereuze Sclerose Complex (TSC) en epilepsie

Het Tubereuze Sclerose Complex (TSC) gen heeft een belangrijke controlerende rol in het brein. Als het gen wordt uitgeschakeld door een mutatie, ontstaat epilepsie bij patiënten en bij muizen. Ype Elgersma en zijn onderzoekers onderzoeken wat er precies in de hersenen verandert op het moment dat het gen in gezonde muizen wordt uitgeschakeld. Als we dit begrijpen, kunnen we met die kennis misschien bepaalde vormen van epilepsie voorkomen.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Onderzoek naar ontstaan epilepsie' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: Prevention is better than cure: Understanding and preventing epileptogenesis in Tuberous Scleroses Complex (TSC)
Onderzoeker: Prof. Dr. Y. Elgersma
Instituut: Erasmus MC, Afd. Neuroscience
Startdatum: 5 januari 2016
Toegekend bedrag: € 204.169,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 16-09

Hartritmestoornissen als oorzaak van SUDEP bij Dravet-patiënten?

Bij patiënten met het syndroom van Dravet, een ernstig epilepsiesyndroom, is het risico op plotseling overlijden (SUDEP) verhoogd. Het is aannemelijk dat dit verhoogde risico wordt veroorzaakt door hartritmestoornissen. Roland Thijs (SEIN en LUMC) onderzoekt samen met buitenlandse onderzoekgroepen in Bonn en Londen of patiënten met het syndroom van Dravet tijdens aanvallen vaker hartritmestoornissen ontwikkelen. Deze kennis kan de basis vormen voor nieuwe interventies, zoals een pacemakerimplantatie.

Titel: Dravet syndrome: assessing cardiac ARrhythmias and Excitability (DARE) study
Onderzoeker: Dr. R.D. Thijs
Instituut: Stichting Epilepsie Instellingen Nederland
Startdatum: 1 april 2015. Verlengd tot januari 2020
Toegekend bedrag: € 182.768,- gedurende 3 jaar

Intern nummer: 15-10

Welke gliacellen en microRNA’s spelen een rol bij temporaalkwabepilepsie?

Temporaalkwabepilepsie komt bij een derde van alle epilepsiepatiënten voor en is moeilijk behandelbaar. Bekend is dat gliacellen en ook microRNA's in de hersenen een rol spelen. In het onderzoek van Jeroen Pasterkamp (UMC Utrecht Hersencentrum) wordt met nieuwe technieken uitgezocht welke gliacellen en welke microRNA's een rol spelen bij temporaalkwabepilepsie. Als Pasterkamp in staat is nieuwe aangrijpingspunten te vinden voor de behandeling van temporaalkwabepilepsie, kan deze kennis bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe medicatie.

Meer lezen? Download dan het artikel 'Kleine regisseurs met een grote invloed' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Titel: The role of glial non-coding RNAs in temporal lobe epilepsy
Onderzoekers: Prof. Dr. R.J. Pasterkamp/ Prof. Dr. E.M. Hol
Instituut: UMC Utrecht, Hersencentrum Rudolf Magnus Instituut
Startdatum: 1 september 2015
Toegekend bedrag: € 203.000,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 15-05

Hoe ontstaat een status epilepticus bij comapatiënten?

Michel van Putten van het Medisch Spectrum Twente in Enschede onderzoekt patiënten die na een reanimatie in coma zijn geraakt en een status epilepticus kregen. Dat komt bij twintig tot dertig procent van deze patiënten voor. Met het onderzoek wil Van Putten duidelijkheid krijgen over het ontstaan van de status epilepticus en het effect van de (standaard)behandeling met anti-epileptica.

Meer lezen? Lees dan ons nieuwsbericht en/of het artikel 'Comapatiënten met epileptische aanvallen: behandelen of niet behandelen?'

Titel: Electroencephalografic status epilepticus in postanoxic coma: to treat or not to treat?
Onderzoeker: Prof. Dr. Ir. M.J.A.M. van Putten
Instituut: Medisch Spectrum Twente/Universiteit Twente
Startdatum: 8 mei 2014. Verlengd tot januari 2020
Toegekend bedrag: € 203.000,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 14-18

Afgerond onderzoek

Ontstekingsprocessen en het ontstaan van epilepsie

Maarten Titulaer van het Erasmus MC in Rotterdam heeft de relatie tussen ontstekingsprocessen in de hersenen en epilepsie die daardoor kan ontstaan, onderzocht. Dit onderzoek heeft geleid tot meer inzicht in het ontstaan van epilepsie.

Meer lezen? Download dan de artikelen 'Ontspoorde afweer verstoort de balans in de hersenen' en 'In één dag van je epilepsie af' uit Epilepsie Magazine. In Epilepsie Magazine staat het laatste epilepsienieuws, ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek en ervaringsverhalen van mensen met epilepsie en hun omgeving.

Ook in het artikel 'Epileptische aanvallen door een fout in het afweersysteem' vindt u meer informatie over dit onderzoek.

Titel: Antibodies Causing Epilepsy Syndromes, the ACES study
Onderzoeker: Dr. M.J. Titulaer
Instituut: Erasmus MC
Startdatum: 1 juli 2014. Afgerond in 2019
Toegekend bedrag: € 203.000,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 14-09

Het in kaart brengen van de epileptogene zone (belangrijk bij epilepsiechirurgie)

Arjan Hillebrand van het VUmc in Amsterdam heeft geprobeerd met nieuwe technieken en inzichten de epileptogene zone, de plaats waar epilepsie ontstaat, beter in kaart te brengen. Bij 25 procent van de patiënten lukte dat namelijk nog onvoldoende. Het bepalen van deze zone is belangrijk omdat bij sommige mensen met epilepsie een operatie uitkomst kan bieden. In dit onderzoek zou de epileptogene zone ook kunnen worden bepaald als geen epileptische activiteit aanwezig is.

Meer lezen? Lees dan het artikel 'Aanvalsvrij door een operatie'.

Titel: Identifying the epileptogenic zone in the absence of epileptiform discharges: bias-free network analysis applied to interictal MEG recordings
Onderzoeker: Dr. Ir. A. Hillebrand
Instituut: VU Medisch Centrum, afd. Klinische Neurofysiologie/MEG Centrum
Startdatum: 1 januari 2014. Afgerond in januari 2018
Toegekend bedrag: € 203.000,- gedurende 4 jaar

Intern nummer: 14-16

Veroorzakers van ontstekingsprocessen die epilepsie in stand houden

Eleonora Aronica deed al eerder met subsidie van het Epilepsiefonds onderzoek naar veroorzakers van onstekingsprocessen in de hersenen (microRNA's). Dit onderzoek was daar een vervolg op. Ze keek met name hoe de veroorzakers van ontstekingsprocessen in de hersenen op hun beurt het ontstaan en de instandhouding van epilepsie bevorderen. Uit het onderzoek is gebleken dat een bepaalde microRNA, namelijk miR146a, veelbelovend is voor ziektemodificatie bij epilepsie.

Titel: miRNA and inflammation: new opportunities for therapy in epilepsy associated pathologies
Onderzoeker: Prof. Dr. E. Aronica
Instituut: AMC Medical Research, afd. (neuro)pathologie
Startdatum: 1 februari 2013. Afgerond op 1 februari 2017
Toegekend bedrag: € 205.000,- gedurende 4 jaar

Onderzoek bij kinderen naar ‘dubbele pathologie’ in de hersenschors

Kinderen bij wie de bron van de epilepsie in de hersenschors ligt, hebben vaak ook nog een tweede beschadiging in de hippocampus. Dit verschijnsel wordt dual pathology (dubbele pathologie) genoemd. Kinderneuroloog Kees Braun heeft de mogelijke oorzaken en gevolgen van die tweede beschadiging onderzocht. Het idee was dat de aanvallen in de hersenschors na verloop van tijd wellicht ook schade in de hippocampus veroorzaken. Omdat de hippocampus een essentiële rol speelt bij leren en geheugen, heeft zo'n tweede beschadiging daar misschien een negatief effect op. Braun gebruikte voor zijn onderzoek een proefdiermodel. Het onderzoek heeft aangetoond dat epilepsie in de hersenschors niet leidt tot structurele veranderingen in de hippocampus. Er werden wel functionele veranderingen gevonden in de hippocampale netwerken. Op cognitief gebied hadden de dieren echter beperkte veranderingen. Dit kan wijzen op goedwerkende compensatiemechanismen die de negatieve gevolgen teniet proberen te doen. De bevindingen uit deze studie helpen om het onstaan van 'dual pathology' bij epilepsie beter te begrijpen.

Titel: "Unraveling dual pathology" how neocorticol epilepsy affects hippocampal structure, neurotransmission, networks and synaptic plasticity.
Onderzoeker: Prof. Dr. K.P.J. Braun
Instituut: Startdatum: 1 juli 2013. Afgerond op 1 juli 2017
Toegekend bedrag: € 204.645,- gedurende 4 jaar

Veranderingen in de hersenen bij tubereuze sclerose als gevolg van mTOR

Ype Elgersma heeft onderzocht hoe het brein bij tubereuze sclerose verandert als gevolg van te veel mTOR-eiwitten in de hersenen, dat bij deze aandoening voorkomt. Hij onderzocht dit in een fase nog voordat epilepsie ontstond en wilde weten wat de effecten waren van mTORremmers en het ketogeen dieet.

Titel: Dissecting cause and consequence of mTOR dependent epilepsy
Onderzoeker: Prof. Dr. Y. Elgersma
Instituut: Erasmus MC, Neurowetenschappen
Startdatum: 1 januari 2013. Afgerond op 1 januari 2016
Toegekend bedrag: € 195.708,- gedurende 3 jaar

Ontregelde microRNAs in de slaapkwab

Epilepsie in de slaapkwab – ook wel temporaalkwab genoemd komt veel voor, maar is vaak lastig te behandelen met medicijnen. In dit project onderzochten Jeroen Pasterkamp en Pierre de Graan de rol van heel kleine stukjes RNA (microRNAs) in de ontwikkeling van temporaalkwab epilepsie.

Titel: Dysregulatie van microRNAs in temporale voorkwabepilepsie
Onderzoeker: Prof. Dr. R.J. Pasterkamp
Instituut: UMC Utrecht, Rudolf Magnus Instituut
Startdatum: 1 juni 2012, afgerond op 1 juni 2015
Toegekend bedrag: € 204.908,- gedurende 3 jaar