Veelgestelde vragen

Iemand heeft epilepsie als hij of zij bij herhaling last heeft van epileptische aanvallen. Deze aanvallen worden veroorzaakt door een stoornis in de hersenen. Er ontstaat een soort 'kortsluiting' in de hersenen, waardoor iemand even de controle over zijn of haar lichaam verliest. Dit uit zich in een aanval. Aanvallen worden ook wel insulten of toevallen genoemd.

Niet iedereen heeft dezelfde aanvallen. Het kan zijn dat iemand valt en gaat schokken met armen en benen. Het kan ook zijn dat iemand vreemde tintelingen voelt, vreemde geluiden hoort of alleen maar even voor zich uit staart.

Hoe aanvallen precies ontstaan, is erg ingewikkeld. Meer informatie over wat er in de hersenen gebeurt bij een epileptische aanval vindt u onder de hersenen.

Epilepsie is een verzamelnaam. Er is niet één epilepsie maar er zijn verschillende vormen van epilepsie en verschillende aanvalssoorten. Dat komt omdat er vele verschillende oorzaken zijn voor epilepsie. Die oorzaken bepalen de soort aanvallen en de hoeveelheid. Ook de prognose verschilt van persoon tot persoon. Gelukkig stellen medicijnen tegen epilepsie veel mensen in staat om aanvalsvrij door het leven te gaan.

Meer informatie over de verschillende aanvallen, vormen en oorzaken, vindt u hier.

De meest voorkomende aanvallen zijn partiële (gelokaliseerde) aanvallen.

Een aantal vormen van epilepsie is leeftijdsgebonden. Dat wil zeggen dat de aanvallen in een bepaalde leeftijdsperiode voorkomen en na een aantal jaren spontaan weer verdwijnen. Veel vormen van epilepsie worden echter veroorzaakt door aanleg, een ziekte of een hersenbeschadiging. Die aanvallen verdwijnen niet spontaan.

Behalve medicijnen innemen, kan iemand met epilepsie veelal niets doen om een aanval te voorkomen. Sommige mensen die de aanval van tevoren voelen aankomen, kunnen de aanval voorkomen door zich sterk te concentreren op een bepaald punt zodat een aanval op dat moment niet doorzet, maar veelal komt de aanval dan toch op een ander tijdstip. Spanningen en stress zijn soms uitlokkende factoren. Maar die zijn niet altijd te vermijden. Een gebrekkige nachtrust kan in sommige gevallen ook aanvallen uitlokken, zoals ook overmatig alcoholgebruik. Vroeger werden wel leefregels voorgeschreven, zoals een regelmatige en rustige leefwijze, maar dit wordt niet meer gedaan omdat dit niet voor iedereen geldt. Als blijkt dat uitlokkende factoren te voorkomen zijn, kan men daar individueel rekening mee houden. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor mensen die lichtflitsgevoelig zijn. 3 tot 5 procent van de mensen met epilepsie hebben hier last van. De epilepsie wordt dan uitgelokt door bepaalde lichtflitsen.

Erfelijkheid kan een rol spelen bij epilepsie, maar hoe die overerving in zijn werk gaat is nog lang niet bekend. Zie ook bij erfelijkheid.

Bij de meeste soorten aanvallen is eerste hulp niet nodig. De aanval houdt immers vanzelf weer op binnen enkele minuten. Het is wel belangrijk om gevaarlijke situaties die tijdens een aanval kunnen ontstaan, te vermijden. Wanneer mensen bijvoorbeeld tijdens een complex partiële aanval gaan lopen en niet goed uitkijken, is het belangrijk -met zachte hand- te voorkomen dat zij bijvoorbeeld een drukke straat oversteken.

Tonisch-clonische (grote) aanval
Een grote aanval bestaat uit heftige bewegingen met het hele lichaam. Dit duurt meestal niet langer dan een paar minuten en gaat vanzelf over. Ingrijpen is daarom meestal niet nodig. Bovendien is het vaak zinloos. Tijdens de aanval reageert iemand daar namelijk niet op omdat het bewustzijn is verstoord. Het algemene advies is dan ook: laat de aanval zijn beloop hebben.

• Blijf kalm en blijf erbij.
• Zorg er voor dat iemand tijdens de aanval niet in een gevaarlijke situatie terecht komt, zoals in het verkeer of in het water. Als er zo´n gevaarlijke situatie dreigt, moet wél ingegrepen worden. *Bijvoorbeeld: trek iemand weg van een drukke straat of bij de waterkant.
• Probeer het hoofd te beschermen, met uw handen of door er bijvoorbeeld een jasje onder te leggen.
• Probeer de aanval niet tegen te houden door het heftige bewegen van armen of benen te stoppen. De bewegingen zijn te krachtig, bovendien kan het botbreuken of spierscheuren veroorzaken.
• Omdat de luchtwegen geblokkeerd zijn, heeft het geen zin om mond-op-mondbeademing toe te passen. Ook heeft het geen zin om water in het gezicht te sprenkelen om de persoon bij bewustzijn te brengen. 
• Stop niets tussen de tanden. Een aanval treedt meestal zo onverwachts op dat u te laat bent om een tongbeet te voorkomen. Het lukt dan niet om iets tussen de tanden te krijgen, omdat de kaken al op elkaar geklemd zijn. Probeert u dit toch, dan kunt u uw vingers beschadigen of de tanden van de betrokkene. Zeker als u een hard voorwerp gebruikt. Met een zacht voorwerp, zoals een opgerolde zakdoek kunt u de luchtweg blokkeren.
• Houd de tijd in de gaten.
• Zoek naar informatie, bijvoorbeeld een medische informatiekaart of een SOS-bandje of -kettinkje.

Na een grote aanval kunt u

• iemand tijd geven om weer bij te komen en omstanders op een afstand houden. De persoon is slap en bewusteloos. Maak knellende kleding los. Leg om de luchtwegen vrij te houden, de persoon op de zij (stabiele zijligging) met het hoofd iets naar achteren. Hierdoor kunnen speeksel en eventueel bloed (na tongbeet) uit de mond lopen. Omdat de spieren zich kunnen verslappen, wordt zo ook voorkomen dat de tong in de keelholte zakt en deze afsluit.
• controleren of er geen losse voorwerpen in de mond zitten.
• vermijden dat de persoon water krijgt omdat vanwege sufheid de kans op verslikken groot is.

Hulp van een arts inroepen?

Het is zelden nodig van een arts (112) in te roepen. In een aantal situaties wordt wel aangeraden dit te doen:  

• Als de aanval langer duurt dan vijf minuten of als er meerdere aanvallen kort na elkaar volgen, zonder dat de persoon in de tussentijd bij bewustzijn komt. Op zich is er dan nog geen gevaar, maar omdat het wat tijd kost voordat hulp ter plaatse is, is het aan te raden na vijf minuten de hulpverlening op te roepen. Er kan dan sprake zijn van een (dreigende) status epilepticus. Er kunnen dan medicijnen worden toegediend die de aanval stoppen of die voorkomen dat er meer aanvallen komen.
• Als iemand vijftien minuten na de aanval nog buiten bewustzijn is. (Verwar dit niet met een diepe slaap na een aanval).
• Als iemand gewond is geraakt, bijvoorbeeld door het vallen.
• Als iemand water heeft binnengekregen in een bad of zwembad.
• Als het niet zeker is dat het om een epileptische aanval gaat.

Overige aanvallen

Bij een absence, myoclonische aanval of een eenvoudige partiële aanval kunt u:

• als omstander weinig doen. Deze aanvallen duren maar kort en gaan meestal vanzelf weer over. Blijf erbij tot de aanval voorbij is.

Complex partiële aanval

• De persoon niet plotseling beetgrijpen, dat kan verkeerd worden opgevat.
• De persoon met een rustige stem afleiden als hij of zij op gevaar afloopt.
• Zaken waaraan iemand zich kan bezeren buiten bereik houden.
• Erbij blijven tot de aanval over is en de persoon geruststellen.
• Iemand kan na de aanval nog wat verward zijn of vreemd reageren, maar kan daar zelf niets aan doen.

Voor meer informatie kunt u de brochure Epilepsie in het kort bestellen.

Epileptische aanvallen duren vrijwel altijd maar kort en veroorzaken dan meestal geen schade aan de hersencellen. In de hersenen zit een mechanisme ingebouwd dat ervoor zorgt dat een aanval vrijwel altijd vanzelf stopt. 

Als de aanvallen langer duren

Soms ontspoort een aanval en duurt dan langer dan 5 tot 10 minuten. In dat geval is het beter om te proberen de aanval te beëindigen met medicijnen zoals diazepam rectioles. De reden is, dat zulke langdurige aanvallen soms niet zomaar vanzelf stoppen. Bij een gegeneraliseerde tonisch-clonische aanval van meer dan 20-30 minuten (status epilepticus), is het wel denkbaar dat hersencellen onomkeerbaar schade lijden. Ook andere organen, zoals de longen en het hart, worden bij een status epilepticus soms zo zwaar belast, dat er schade ontstaat. Bij een status epilepticus is er soms ook een oorzaak, die niet alleen de epilepsie veroorzaakt, maar ook op zichzelf een bedreiging vormt (bijvoorbeeld een beroerte of een vergiftiging). Iedereen met een status epilepticus moet daarom naar het ziekenhuis, tenzij nadrukkelijk iets anders is afgesproken.

Eventuele gevolgen

Hoeveel last je van hersenschade hebt hangt van veel factoren af. De plaats van de schade is erg belangrijk. Op sommige plaatsen zitten we ruim in de hersencellen en merk je niet zoveel van de schade. Op andere plaatsen is een klein beetje schade al aanleiding tot forse stoornissen en beperkingen. Het maakt zelfs verschil aan welke kant van de hersenen de beschadiging zit. De 'dominante' kant, waar de taal zit, kan meestal minder schade hebben dan de 'niet dominante' kant. Ook leeftijd speelt een rol: bij heel jonge kinderen geeft hersenschade dikwijls minder gevolgen dan bij ouderen, doordat bij kinderen de hersenen zich nog wat kunnen aanpassen aan de schade. Bij epilepsie kunnen de hersenen beschadigd zijn door de onderliggende oorzaak van de epilepsie (bijvoorbeeld een hersentumor). Het is de taak van de neuroloog om uit te vinden waar de schade zit, wat de stoornissen en beperkingen zijn door de schade, en wat er aan te doen is.

Tijdens een tonisch-clonische (grote) aanval kan iemand blauw worden in het gezicht (vooral rond de mond). Het lijkt dan of iemand stikt, maar dat gebeurt niet. Hemoglobine is een stof in het bloed die zuurstof kan binden. Tegelijk is het de bloedkleurstof: wanneer hemoglobine zuurstof heeft opgenomen kleurt het de huid en het bloed rood. Zonder zuurstof is hemoglobine blauw. Bij zuurstoftekort krijgt de betrokkenen dan ook een blauwe kleur, die men cyanose noemt (cyanose is Grieks voor 'blauw'). Bij een epileptische aanval ontstaat de kleur door het feit dan de betrokkene niet ademt en wel veel zuurstof gebruikt. Het blauw worden vindt plaats in het eerste deel van de aanval, wanneer de luchtwegen tijdelijk geblokkeerd raken. Daarna herstelt de ademhaling zich, waarna de normale kleur weer terugkomt.

Na een aanval hebben de meeste mensen tijd nodig om 'de oude' te worden. Vaak heeft iemand na een aanval last van hoofdpijn of ander fysieke ongemakken. Postictale effecten variëren van verwardheid en lichte geïrriteerdheid tot soms ernstige gedragsproblemen. Niet bij iedere aanval treden postictale effecten op. Vooral de zogenoemde secundair gegeneraliseerde aanvallen zijn berucht. Tijdens deze aanvallen verliest degene die de aanval heeft zijn volledige bewustzijn. Het effect kan bij de één langer duren dan bij de ander. In het ergste geval houdt iemand dagenlang last.

Niet altijd worden postictale effecten herkend. Bij heel lichte aanvallen komt het zelfs voor dat de aanvallen niet worden opgemerkt, ook niet door de 'patiënt' zelf. Als hij of zij dan toch last heeft van postictale effecten, kan dit tot veel onbegrip leiden. De geïrriteerdheid of verwardheid wordt immers niet in verband gebracht met een aanval.

Vooral kinderen zijn hier wel eens de dupe van. Het gebeurt dat een kind door zijn omgeving onrustig gedrag wordt verweten, terwijl het er niets aan kan doen. Daarom is het ook zo belangrijk om per individu te onderzoeken of er postictale effecten van de aanvallen zijn. Bijvoorbeeld door een EEG-registratie te combineren met een continue gedragsobservatie: neuropsychologisch onderzoek. Zo'n onderzoek kan veel misverstanden wegnemen.

De meeste mensen met epilepsie worden behandeld met medicijnen die de aanvallen onderdrukken. In bepaalde gevallen worden echter geen medicijnen gegeven, terwijl er toch aanvallen optreden. Het gevaar van epilepsie zit in veel gevallen niet in de aanvallen maar in de gevolgen. Bijvoorbeeld: een aanval zelf hoeft niet gevaarlijk te zijn, maar wel een ongelukkige val hierdoor. Een grote aanval met stuiptrekkingen en bewusteloosheid geeft over het algemeen meer kans op ongelukken dan een aanval waarbij iemand af en toe heel eventjes wegraakt.

Als de gevolgen van een aanval niet ernstig zijn en de aanvallen sporadisch voorkomen en heel licht zijn, hoeven ze niet altijd behandeld te worden. Wel moet er rekening mee gehouden worden dat ook het hebben van lichte wegrakingen de rijvaardigheid beïnvloedt. Aanvallen die alleen 's nachts optreden hoeven ook niet altijd behandeld te worden. Dit kan ook gelden voor aanvallen die slechts af en toe optreden (bijvoorbeeld één keer per jaar) en die weinig last geven.

Ook kunnen medicijnen soms achterwege blijven wanneer de aanvallen veroorzaakt worden door een aanleiding die eenvoudig te vermijden is, bijvoorbeeld lichtflitsen.

De meeste mensen hebben bij de juiste dosis van het juiste medicijn geen last van bijwerkingen. De bijwerkingen van de huidige anti-epileptica zijn over het algemeen gering. Wel kan het lichaam na één tot anderhalve week overgevoelig reageren. Een van de reacties is huiduitslag. Bij het optreden van de eerste symptomen van ernstige huidreacties dient de behandelend arts geraadpleegd te worden voor advies. Sporadisch komen problemen met de lever of de nieren, keelontsteking, haaruitval, of bloedarmoede voor.

Omdat het lichaam in het begin van de behandeling moet wennen aan de medicijnen wordt (zo mogelijk) begonnen met een lage startdosering. In deze beginfase kunnen de volgende verschijnselen optreden: gevoel van dronkenschap, duizeligheid, slaperigheid, traagheid, gebrek aan eetlust of misselijkheid. Deze verschijnselen verdwijnen meestal binnen een maand. Als de verschijnselen ernstig zijn of niet binnen een maand verdwijnen, moet de arts geraadpleegd worden. Raadpleeg ook de bijsluiter. Ernstige bijwerkingen komen (gelukkig) zelden voor.

Voor meer informatie kunt u de brochure Epilepsie en medicijnen bestellen.

De juiste dosis medicijnen kan (meestal) pas na een tijdje vastgesteld worden. Medicijnen worden door de lever afgebroken. Van tevoren kan niet voorspeld worden hoe snel dat gaat, ook niet hoeveel van de werkzame stof van het medicijn wordt opgenomen in het bloed. Dit verschilt per persoon. Er moet dus persoonlijk worden vastgesteld in welke hoeveelheid het medicijn goed werkt. Ook het lichaamsgewicht is bepalend, vooral bij kinderen. Het is vaak een kwestie van proberen en aanpassen. Daarnaast is het bepalen van de bloedspiegel (soms) een handig hulpmiddel voor het vaststellen van de juiste dosering medicijn in het bloed. In principe wordt gestreefd naar een hoeveelheid medicijnen waarbij iemand aanvalsvrij is en de bijwerkingen minimaal zijn.

De hoeveelheid medicijnen zegt over het algemeen niets over de ernst van de epilepsie. Niet de dosis is bepalend, maar de hoeveelheid werkzame stof die (via de darmen opgenomen) in het bloed aanwezig is. De een heeft soms wat meer nodig dan de andere voor een optimale werking.

Alternatieve medicijnen tegen epilepsie zijn er wel maar de werking is niet aangetoond. Klik hier voor meer informatie over alternatieve behandelwijzen.

Veel mensen met epilepsie geven aan problemen te ondervinden met hun geheugen. Echter, dat men geheugenklachten ervaart, hoeft nog niet te betekenen dat deze veroorzaakt worden door een stoornis van het geheugen. Als we na een zeer vermoeiende dag de krant willen lezen, kan de vermoeidheid het onthouden van informatie belemmeren. Op het moment dat we weer uitgerust zijn, zal het geheugen weer als vanouds werken en er wordt dan ook niet gesproken van een geheugenstoornis.

Geheugenstoornissen zijn het gevolg van het niet goed functioneren van structuren in de slaapkwab (temporaalkwab) van de hersenen. Dat de epileptische aanvallen geheugenstoornissen tot gevolg kunnen hebben, is voor veel mensen met epilepsie en direct betrokkenen heel herkenbaar. Vooral mensen met zogenoemde tonisch-clonische aanvallen, of complex partiële aanvallen, vinden het vaak erg moeilijk om zich gebeurtenissen kort voor en vlak na de aanval te herinneren. Na enige tijd herstelt zich dit meestal. Daarmee is nog niet beantwoord of door het jarenlang hebben van epilepsie het geheugen zal verslechteren. Of epilepsie geheugenstoornissen kan veroorzaken, hangt samen met een aantal factoren:

De vorm van de epilepsie

Gezien het feit dat de temporaalkwab een erg belangrijke rol speelt bij het opslaan van informatie, is het risico dat er zich geheugenproblemen voordoen bij mensen met epileptische aanvallen die ontstaan in deze hersengebieden groter. Vooral als de aanvallen het gevolg zijn van een duidelijk vastgestelde hersenbeschadiging, zoals een hersentumor, of hersenbloeding. Dit wil echter uiteraard niet zeggen dat andere vormen van epilepsie geen geheugenstoornissen tot gevolg kunnen hebben.

Invloed van de medicatie

Veel mensen zijn van mening dat geheugenproblemen veroorzaakt worden door de medicatie die zij moeten nemen tegen de aanvallen. Dit is echter lang niet altijd het geval. Het negatieve effect van de aanvallen op het geheugen is vaak groter, dan de mogelijke bijwerkingen op het geheugen van de medicijnen. Desondanks is bekend dat vooral de oudere middelen als fenobarbital (Luminal) en fenytoïne (Diphantoïne) het onthouden van informatie kunnen belemmeren. Het effect van middelen als natriumvalproaat (Depakine) en carbamazepine (Tegretol) lijkt gering te zijn, terwijl dit van de allernieuwste medicijnen nog onvoldoende is onderzocht.

Deze effecten zijn echter gebaseerd op onderzoek bij grote groepen mensen met epilepsie. Het is dan ook zeer moeilijk om duidelijke uitspraken te doen over individuele mensen met epilepsie. Als u zelf geheugenproblemen in het dagelijks leven signaleert, is het verstandig dit met de behandelend arts te bespreken. Deze zal dan in samenspraak met u overwegen of het zinvol is een neuropschychologisch onderzoek te laten verrichten. Hierbij wordt met behulp van tests gekeken wat goed en minder goed kan worden onthouden, wat hiervan de oorzaak is, en vooral wat de mogelijkheden zijn voor het behandelen van de geheugenproblemen.

Voor mensen met epilepsie is auto- of motorrijden geen vanzelfsprekende zaak. Een aanval tijdens het rijden kan ernstige gevolgen hebben. De overheid heeft dan ook bepaalde voorwaarden gesteld bij het verstrekken van een rijbewijs aan mensen met epilepsie.

De algemene regel is dat mensen met epilepsie voor het klein rijbewijs een jaar aanvalsvrij moeten zijn voordat zij (weer) mogen autorijden. Voor het groot rijbewijs zijn de regels strenger. Het gebruik van anti-epileptica vormt bij een normale dosering geen probleem voor het klein rijbewijs.

Of autorijden voor u al dan niet verantwoord is, kunt u het beste bespreken met de behandelend neuroloog.

Voor uitgebreide informatie over de gang van zaken rondom epilepsie en autorijden kunt u de brochure Epilepsie en rijgeschiktheid bestellen. In deze brochure staat een samenvatting van de Regeling Eisen Geschiktheid. De volledige tekst van de Regeling Eisen Geschiktheid is te vinden op de website van het CBR.

Afhankelijk van de frequentie van aanvallen kunnen er wel beperkingen zijn. Er zijn bijvoorbeeld regels voor autorijden. Enkele beroepen kunnen soms niet uitgevoerd worden, bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeur. Ook bij zwemmen en sommige andere sporten kunnen er beperkingen zijn. Maar over het algemeen vallen de beperkingen mee. Bovendien is het zo dat 70 procent van de mensen met epilepsie (bijna) nooit meer een aanval krijgt dankzij medicijngebruik.

Vooroordelen over epilepsie zijn helaas hardnekkig. Van oudsher zijn de verhalen rondom epilepsie tamelijk beladen. Te vaak wordt, onterecht, een verband gelegd tussen de aanvallen en psychische problematiek, wat zeker te maken heeft met de soms bizarre uitingsvormen van verschillende aanvalstypen (bijvoorbeeld bij complex partiële aanvallen).

Ten onrechte wordt ook wel eens verband gelegd tussen epilepsie en het hebben van een verstandelijke beperking, waardoor het beeld bestaat dat mensen met epilepsie niet normaal kunnen functioneren. Het tegendeel is echter waar. Ruim 75 procent van de mensen met epilepsie leidt een normaal bestaan: leeft, woont, werkt en recreëert als ieder ander.

Wel is het zo dat verstandelijk beperkten vaker last hebben van epilepsie dan andere mensen. De hersenbeschadiging die verantwoordelijk is voor de verstandelijke beperking is dan vaak de oorzaak van de epilepsie.

Door voorlichting wordt het beeld van epilepsie in de maatschappij duidelijk en reëler. De afdeling Voorlichting van het Nationaal Epilepsie Fonds verspreidt zo veel mogelijk kennis over epilepsie. Dit gebeurt via schriftelijk voorlichtingsmateriaal, het uitgeven van het voorlichtingsmagazine Episcoop, het ontwikkelen van dvd's, het onderhouden en beheren van deze website, zorgen dat de media aandacht geven aan epilepsie en het verzorgen van voorlichtingsbijeenkomsten op locatie.

Er is op dit moment veel uiteenlopende berichtgeving over de Mexicaanse griep en daarmee discussie over het wel of niet vaccineren hiertegen. Ook de Epilepsie Infolijn krijgt vragen over de relatie tussen het virus en het vaccin. Daarom geven wij hieronder wat algemene richtlijnen die gebaseerd zijn op informatie zoals die aan artsen is verstrekt, en de Engelse website over epilepsie: Epilepsy Action. Het gaat hierbij om algemene informatie; uiteraard kunnen er altijd individuele verschillen zijn.

Het griepvaccin tegen Mexicaanse griep is niet anders dan dat van een andere griep, alleen heeft men in Nederland de indruk dat één prik niet genoeg is om een goede afweer op te bouwen; daarom wordt er twee keer gevaccineerd. De vaccinatie tegen Mexicaanse griep is vrijwel zeker helemaal veilig voor mensen met epilepsie. Het is denkbaar dat de tweede prik met iets minder bijwerkingen gepaard gaat dan de eerste, omdat er al een gedeeltelijke weerstand is opgebouwd. Dat betekent dat de griep zelf waarschijnlijk helemaal ongemerkt zal passeren.

Het standpunt van de Engelse Epilepsy Action is samengevat als volgt:

Uitgaande van de informatie over de veiligheid van het vaccin, voor zover die uit officiële mededelingen te halen is, adviseren wij mensen met epilepsie die in de gelegenheid zijn om zich te laten vaccineren, hiervan gebruik te maken. Sommige patiënten zijn gevoelig voor aanvallen als gevolg van koorts. Mocht iemand gevoelig zijn voor aanvallen als gevolg van koorts die na een vaccinatie op kan treden, dan is het verstandig is om naast de vaccinatie preventief een koortswerend middel als bijvoorbeeld paracetamol te slikken. Belangrijk is om ook in de afweging te betrekken wat de risico's zijn als iemand griep krijgt. Als iemand besluit niet te vaccineren, is de kans op het krijgen van de Mexicaanse griep groter. Bovendien zouden verschijnselen van de griep, zoals koorts maar bijvoorbeeld ook diarree en overgeven, een negatiever effect op het aanvalspatroon kunnen hebben.

Mocht u nog vragen hebben, belt u dan met de Epilepsie Infolijn: 0900 821 24 11. Ook adviseren wij voor een individueel advies te overleggen met uw behandeld arts.