Oorzaken

Epilepsie kan ontstaan door een groot aantal verschillende aandoeningen. In ruim de helft van de gevallen vindt men bij nader onderzoek geen oorzaak. Of de afwijking in de hersenen is zo klein dat deze met de huidige onderzoeksmethoden niet is aan te tonen. Als uit onderzoek blijkt dat er een hersenbeschadiging zit, is vaak niet te achterhalen hoe die is ontstaan. Ook kan er sprake zijn van een verhoogde aanleg. Erfelijkheid speelt daarbij een belangrijke rol. Al met al ligt de oorzaak van epilepsie vaak bij meerdere factoren:

• een deel ligt bij een verworven hersenaandoening;
• een deel is erfelijk;
• een deel komt door plotseling optredende externe (uitlokkende) omstandigheden.

Voorbeelden van mogelijke oorzaken

• Epilepsie kan ontstaan als gevolg van een tekort aan zuurstof in de hersenen, bijvoorbeeld voor of tijdens de geboorte. Maar ook na hersenletsel als gevolg van een ongeval.
• Soms wordt een afwijking gevonden in de structuur (de bouw) van het hersenweefsel zelf, maar ook van het weefsel dat de hersencellen steunt (steunweefsel) of voedt (bloedvaten).
• Epilepsie kan ontstaan als gevolg van stofwisselingsstoornissen in de hersencellen, een stofwisselingsziekte of een ontsteking van het hersenweefsel.
• Infecties, zoals hersenvliesontsteking, of een hersenabces, kunnen epilepsie veroorzaken.
• Vaataandoeningen, zoals een herseninfarct of een hersenbloeding kunnen epilepsie tot gevolg hebben.
• Chronisch overmatig alcohol- en drugsgebruik kan de hersenen beschadigen en aanleiding geven tot aanvallen.
• In enkele gevallen is een goed- of kwaadaardige hersentumor de oorzaak.
• Giftige stoffen kunnen epilepsie tot gevolg hebben. Ook het gebruik van bepaalde medicijnen, met name die in de psychiatrie worden gebruikt, kunnen aanvallen uitlokken.
• Vaak is littekenweefsel, ontstaan als gevolg van een (vroeger) doorgemaakte hersenaandoening zoals een infectie, een hersenabces, zuurstoftekort, hersenletsel of na een tumoroperatie, verantwoordelijk voor de epileptische aanvallen. In de rand van het litteken worden vaak abnormaal functionerende hersencellen aangetroffen die verantwoordelijk gehouden worden voor de epilepsie.
• Erfelijkheid of verhoogde aanleg kan ook een oorzaak zijn van epilepsie.

Soms is een verhoogde aanleg of erfelijkheid de enige oorzaak. Dan is de drempel om aanvallen te krijgen laag. Deze aanvallen behoren tot de gegeneraliseerde vormen (niet-gelokaliseerd). Alle andere oorzaken geven partiële aanvallen (gelokaliseerd). Iemand met een verhoogde aanleg kan ook één of meerdere van de verschillende genoemde oorzaken erbij hebben. Door de erfelijke aanleg is hier de kans op epilepsie groter dan bij iemand zonder erfelijke aanleg. Het verklaart waarom de ene mens met een hersenbeschadiging wel epilepsie krijgt en de ander niet. 

Uitlokkende factoren

Het is meestal niet duidelijk waarom iemand met epilepsie op een bepaald moment een aanval krijgt. De aanval komt als het ware uit het niets. In sómmige gevallen is de aanleiding wel helder: er bestaat een duidelijk verband tussen bepaalde situaties en het krijgen van een aanval. Dergelijke aanleidingen worden ook wel 'triggers' genoemd.

Sommige mensen krijgen een aanval:

• na overmatig alcoholgebruik;
• voor of na grote spanningen/emoties;
• door een tekort aan slaap;
• voor en tijdens de menstruatie (hormonale veranderingen);
• door sterke wisselingen van temperatuur, zoals bij koorts.

Het is echter nooit zo dat het vermijden van 'triggers' ook betekent dat de aanvallen wegblijven. De 'triggers' verhogen alleen de kans op een aanval en zijn niet de oorzaak. Aanleidingen voorkomen is niet altijd mogelijk.

Er is nog veel onduidelijk over epilepsie. In grote lijnen is bekend wat epilepsie is en wat er gebeurt tijdens een epileptische aanval. Ook de kennis over erfelijke aspecten van epilepsie neemt de laatste jaren sterk toe. Tegelijk blijven veel zaken onduidelijk. De oorzaak van de epilepsie is vaak niet bekend. Over de overdracht van signalen in de hersenen is ook nog veel onbekend; medische onderzoekers weten wel hoe die overdracht ongeveer verloopt, maar er zijn ook nog veel vragen. Gelukkig wordt veel onderzoek gedaan naar epilepsie, zodat in de toekomst beter begrepen zal worden wat epilepsie is en hoe de aandoening behandeld kan worden.