Epilepsiechirurgie

Per jaar worden in Nederland ongeveer 75 mensen met epilepsie geopereerd om de aanvallen onder controle te krijgen. Dat is niet veel, maar het aantal neemt wel toe. Vroeger werd een operatie gezien als een laatste redmiddel. Tegenwoordig is bekend dat opereren bij bepaalde vormen van epilepsie een goede kans op succes geeft.

Het gaat om hersenoperaties waarbij de epileptische haard (de plaats in de hersenen waar de stoornis ontstaat) kan worden uitgeschakeld. Als dit mogelijk is, wordt deze verwijderd om de oorzaak van de aanvallen weg te nemen. De operaties worden uitgevoerd in Universitaire Medische Centra (Academische Ziekenhuizen), onder meer in Utrecht en Maastricht. Er wordt nauw samengewerkt met de epilepsiecentra.

Wanneer komt iemand in aanmerking voor een operatie?

Lang niet iedereen komt in aanmerking voor een operatie. Aan een operatie wordt alleen gedacht als er een bepaalde reden voor is:

• Een operatie wordt alleen overwogen als iemand niet instelbaar is op medicijnen. Hij blijft regelmatig aanvallen houden en heeft hier in zijn leven veel last van. Door de aanvallen wordt het leven ernstig beïnvloed en is het risico op ongelukken bij aanvallen groot.
• In de hersenen is één bepaald gebied (epileptische haard) aan te wijzen als de oorzaak van de aanvallen. Opereren gebeurt dus alleen bij een partiële vorm van epilepsie. Vaak is het te opereren gebied een deel van de slaapkwab (temporaalkwab) of de voorhoofdskwab (frontaalkwab).
• De chirurg moet ervan overtuigd zijn dat deze epileptische haard verwijderd kan worden. Belangrijk is in alle gevallen dat de operatie niet mag leiden tot ernstige beschadiging van de hersenen met als gevolg verlies van hersenfuncties. Als blijkt dat er kans is op verlamming, verlies van spraak, geheugenverlies of verlies van andere belangrijke hersenfuncties gaat de operatie niet door.

Wat zijn de resultaten van operaties?

Het doel is dat iemand na de operatie aanvalsvrij is. Dat resultaat wordt, mede dank zij het zeer nauwkeurig vooronderzoek (dat helaas ook tijdrovend is) meestal gehaald. Of dit verdwijnen of verminderen van de aanvallen ook leidt tot een betere kwaliteit van leven, verschilt van persoon tot persoon. Het blijkt dat veel mensen moeite hebben om zelfs na een geslaagde operatie een 'nieuw' leven op te bouwen.

Wat zijn de risico's?

Hersenoperaties hebben altijd een bepaald risico. In dit geval is er een kleine kans (ongeveer één procent) dat de operatie tot ernstige problemen leidt. Gedacht moet dan worden aan blijvende verlammingen, geheugenproblemen, gezichtsveldproblemen of problemen met de taal.

Ook bepaalde vooronderzoeken hebben een zeker risico. Dat geldt met name voor het diepte-EEG, dat soms, en het WADA-onderzoek, dat meestal wordt uitgevoerd: de WADA-test wordt gedaan om te onderzoeken in welk gebied van de hersenen de taal- en geheugenfunctie zich precies bevinden.

Operaties bij kinderen

Bij de 75 mensen die jaarlijks worden geopereerd, zijn acht tot tien kinderen. In enkele gevallen zijn dit heel jonge kinderen met zeer ernstige aangeboren hersenafwijkingen. De operatie, waarbij een groot gedeelte van de hersenen wordt verwijderd, wordt gedaan om te voorkomen dat deze kinderen steeds meer problemen krijgen door de aanvallen en de hersenafwijking. Vaak worden specifiek operaties gedaan bij kinderen, die veel aanvallen hebben waarbij ze zichzelf regelmatig beschadigen. De resultaten van deze ingrepen op jonge leeftijd zijn zeer gunstig. Niet alleen worden aanvallen onderdrukt. Door het wegnemen van het zieke hersenweefsel, dat voortdurend als 'stoorzender' voor het gezonde hersenweefsel functioneert, krijgt het gezonde weefsel weer kans normaal (ongestoord) te functioneren.

Hoe weet u of u in aanmerking komt voor een operatie?

Als u wilt weten of u in aanmerking komt voor een operatie, kunt u het beste eerst advies vragen aan uw neuroloog. Ook kunt u uw neuroloog vragen u door te verwijzen naar een epilepsiecentrum, waar veel ervaring bestaat met operaties. Een neuroloog in een epilepsiecentrum zal meestal vrij snel kunnen beoordelen of u voor een operatie in aanmerking komt. Veel mensen vallen bij deze eerste beoordeling al af.

Wat gebeurt er als u in aanmerking komt voor een operatie?

Als u in aanmerking komt voor een operatie, begint het vooronderzoek. Hieruit moet blijken of u inderdaad met kans op succes kunt worden geopereerd. Ongeveer de helft van de patiënten die de eerste selectie zijn doorgekomen valt bij de pre-operatieve screening alsnog af.

Informatie over de voorbereidingen op de operatie, de operatie zelf, en na de operatie is verkrijgbaar bij de afdeling voorlichting van het Nationaal Epilepsie Fonds. Ook kunt u de DVD Operatieve behandeling bij epilepsie bestellen.

Interessante links zijn: www.neurologie.nl (Nederlandse Vereniging voor Neurologie), www.nvvn.org (Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen).